وزارت امور خارجه روسیه با صدور بیانیهای رسمی هشدار داد که سیاست نظامیسازی مجدد ژاپن و تقویت توان تهاجمی این کشور، تهدیدی جدی برای صلح و ثبات در منطقه آسیا-اقیانوسیه محسوب میشود. مسکو همچنین اعلام کرد از طریق کانالهای دیپلماتیک، پیامهای روشنی مبنی بر غیرقابل قبول بودن اقدامات تنشزا به توکیو ارسال کرده است.
جزئیات بیانیه روسیه: نگرانی از حذف محدودیتهای صلحطلبانه قانون اساسی
در بیانیه وزارت خارجه روسیه که توسط خبرگزاری تاس منتشر شده، آمده است: «سیاست دولت ژاپن با هدف تشدید روند نظامیسازی مجدد این کشور، از جمله گامهای عامدانه برای حذف محدودیتهای صلحطلبانه از قانون اساسی پس از جنگ، همراه با افزایش شدید هزینههای نظامی، تلاش برای ایجاد توان تهاجمی و گسترش رزمایشهای مشترک با آمریکا و دیگر متحدان، بهویژه کشورهای عضو ناتو، تهدیدی برای صلح و ثبات در منطقه آسیا-اقیانوسیه است و اعتماد همسایگان توکیو را تضعیف میکند.»
این اظهارات اشاره مستقیمی به تلاشهای اخیر ژاپن برای بازنگری در ماده ۹ قانون اساسی این کشور دارد که پس از جنگ جهانی دوم و با محوریت صلحطلبی تدوین شد. مسکو همچنین از افزایش بودجه دفاعی ژاپن و گسترش تمرینات نظامی مشترک با آمریکا و ناتو ابراز نگرانی کرده است.
واکنش دیپلماتیک مسکو: ارسال پیامهای روشن به توکیو
وزارت خارجه روسیه تأکید کرد که «از طریق مجاری دیپلماتیک و همچنین بهصورت علنی، پیامهای روشنی به ژاپن ارسال میکنیم مبنی بر اینکه اقداماتی که به افزایش تنشها در منطقه آسیا-اقیانوسیه منجر شود و تهدیدی برای امنیت بینالمللی ایجاد کند، غیرقابل قبول است.»
این موضعگیری در شرایطی صورت میگیرد که روابط مسکو و توکیو به دلیل اختلافات تاریخی بر سر جزایر کوریل (که ژاپن آنها را «قلمروهای شمالی» مینامد) و همسویی ژاپن با تحریمهای غرب علیه روسیه پس از حمله به اوکراین، به شدت تیره شده است.
موضوع جزایر کوریل: مسکو میزبان زیارت، توکیو سیاستزده است
در بخش دیگری از بیانیه، روسیه به مسئله جزایر کوریل اشاره کرده و اعلام نمود که «مانعی برای سفر شهروندان ژاپنی به این جزایر به منظور زیارت قبور اعضای خانوادهشان ایجاد نکرده است.»
وزارت خارجه روسیه تصریح کرد: «افرادی که مایل به بازدید از آرامگاه نیاکان خود هستند میتوانند بهصورت عادی و با دریافت روادید روسیه این کار را انجام دهند. آنچه این روند را مختل میکند، موضع توکیو است که عملاً شهروندان خود را از سفر به این جزایر به شیوهای غیر از معافیت روادید منع کرده و بدین ترتیب این موضوع را سیاسی کرده است.» این اظهارات نشان میدهد مسکو میکوشد توپ را در زمین ژاپن بیندازد و سیاستزدایی نشدن این پرونده را به گردن توکیو بیندازد.
تحلیل: تقابل در آسیا-اقیانوسیه و بازتعریف نقش ژاپن
هشدار روسیه به تقویت توان تهاجمی ژاپن را باید در چارچوب گستردهتری از رقابتهای ژئوپلیتیک در منطقه آسیا-اقیانوسیه تحلیل کرد. ژاپن در سالهای اخیر، با احساس تهدید از سوی چین و کره شمالی، به طور پیوسته بودجه نظامی خود را افزایش داده و همکاریهای امنیتی خود با آمریکا، استرالیا و حتی برخی اعضای ناتو را عمیقتر کرده است.
از دیدگاه مسکو، این تحولات چندین خطر ایجاد میکند:
۱. تثبیت حضور نظامی آمریکا و ناتو در نزدیکی مرزهای شرقی روسیه.
۲. تشویق سایر کشورهای منطقه به افزایش توان نظامی و ایجاد دور تسلیحاتی.
۳. تحریک بیشتر کره شمالی و تشدید بحران در شبهجزیره کره.
چشمانداز: تشدید تنش یا بازگشت به میز مذاکره؟
اظهارات تند مسکو نشان میدهد که روسیه سیاست نظامیسازی ژاپن را خطقرمزی برای امنیت خود میداند. این موضعگیری احتمالاً واکنش توکیو و متحدان غربی آن را در پی خواهد داشت.
در کوتاهمدت، انتظار میرود:
- تبادل بیشتر اتهامات دیپلماتیک بین مسکو و توکیو.
- تداوم رزمایشهای مشترک ژاپن و متحدانش در منطقه.
- ادامه بنبست در مذاکرات مربوط به جزایر کوریل.
با این حال، در بلندمدت، خطر تشکیل یک جبهه متحد علیه روسیه در شرق دور وجود دارد که میتواند موقعیت استراتژیک مسکو را تحت تأثیر قرار دهد. تنش فعلی آزمونی برای ثباتبخشی در منطقه آسیا-اقیانوسیه است؛ منطقهای که هماکنون شاهد رقابت آمریکا و چین نیز هست. تقویت توان نظامی ژاپن به احتمال زیاد به یکی از محورهای اصلی کشمکشهای امنیتی در سالهای آینده تبدیل خواهد شد.
محمدرضا صبوری، از روزنامهنگاران باسابقه و متعهد در تیم تحریریه مجله خبری است. او با سالها تجربه در عرصه رسانه، به عنوان یک تحلیلگر و گزارشگر قابل اعتماد شناخته میشود. صبوری به دلیل دقت، دانش و تخصص خود در پوشش اخبار مهم، به یکی از ستونهای اصلی تیم تبدیل شده است.